Wie werknemer én zelfstandige was, krijgt zijn pensioen in delen berekend

Dat verklaart waarom twee mensen met evenveel gewerkte jaren toch een heel ander pensioen kunnen krijgen. Wie begrijpt hoe de delen samenkomen, kan het eigen pensioenoverzicht een stuk beter lezen.

Drie stelsels, drie berekeningen

België kent drie grote pensioenstelsels: dat van de werknemers, dat van de zelfstandigen en dat van de ambtenaren. Wie in meer dan één stelsel gewerkt heeft, krijgt voor elk stelsel een apart deel pensioen, berekend volgens de regels van dat stelsel. De Federale Pensioendienst brengt de delen samen en betaalt ze uit.

Sterk vereenvoudigd. De precieze formules en uitzonderingen staan bij de Federale Pensioendienst.

Het werknemersdeel

Voor werknemers krijgt elk gewerkt jaar in principe een gewicht van één vijfenveertigste van een volledige loopbaan. Het pensioen wordt berekend als een percentage van het gemiddelde geherwaardeerde loon: 60 procent voor een alleenstaande en 75 procent als gezinspensioen, wanneer de partner zelf geen of slechts een beperkt pensioen of inkomen heeft. Lonen boven een bepaald plafond tellen niet mee.

Het zelfstandigendeel

Zelfstandigen bouwden lange tijd een lager pensioen op dan werknemers met een vergelijkbaar inkomen. Een van de oorzaken was een correctiecoëfficiënt die het inkomen voor de pensioenberekening verlaagde. Die coëfficiënt geldt niet meer voor jaren vanaf 2021, waardoor recente zelfstandige jaren meer opleveren dan vroegere. Voor oudere jaren blijft de vroegere berekening wel gelden.

Wie een aanvullend pensioen als zelfstandige heeft opgebouwd, bijvoorbeeld via een VAPZ, krijgt dat bovenop het wettelijk pensioen. Meer daarover in ons stuk over het aanvullend pensioen.

Een gemengde loopbaan levert geen pensioen uit één pot op, maar een som van delen die elk hun eigen logica volgen.

Het ambtenarendeel

Het ambtenarenpensioen is van oudsher anders opgebouwd. Het hangt sterk af van de wedde op het einde van de loopbaan en van het aantal jaren in overheidsdienst. De Pensioenwet van 2026 bevat specifieke maatregelen voor de berekening van bepaalde ambtenarenpensioenen. Wie een deel van zijn loopbaan bij de overheid werkte, kijkt dus best na welke wijzigingen voor dat deel gelden.

Samen niet meer dan een volledige loopbaan

Een belangrijk principe is dat het totaal van alle delen in de regel niet meer mag bedragen dan het equivalent van een volledige loopbaan. Wie in verschillende stelsels samen meer jaren heeft dan een volledige loopbaan, ziet sommige jaren daarom niet of slechts gedeeltelijk meetellen. Welke jaren dat zijn, volgt uit wettelijke regels.

Voor de meeste mensen met een gewone loopbaan speelt dat niet. Maar wie jong begon te werken en lang doorging, kan erop stoten.

Een illustratief voorbeeld

Neem Peter, 60 jaar. Hij werkte 18 jaar als bediende, startte daarna als zelfstandig schrijnwerker en is dat nu al 22 jaar. Zijn pensioen bestaat uit twee delen:

• Een werknemersdeel voor 18 jaar, berekend op zijn vroegere bediendeloon.
• Een zelfstandigendeel voor 22 jaar, berekend op zijn beroepsinkomen, waarbij de jaren vóór 2021 en de jaren vanaf 2021 op een andere manier worden berekend.

Als Peter zijn pensioen vergelijkt met dat van een vriend die 40 jaar bediende was met een gelijkaardig loon, zal het verschil vooral zitten in de berekening van zijn oudere zelfstandige jaren. Dit voorbeeld is illustratief en zegt niets over concrete bedragen.

Loopbaanvoorwaarden over stelsels heen

Voor de vraag wanneer u met pensioen kunt, worden de jaren uit de verschillende stelsels in de regel samengeteld. Voor de nieuwe malus- en bonusvoorwaarden kijkt de Pensioendienst naar meetellende dagen en jaren over de loopbaan, met eigen regels per stelsel. Wie werknemer en zelfstandige was, gaat dus best na hoe elk stuk van de loopbaan voor die voorwaarden meetelt. Lees ook over vervroegd pensioen en loopbaanjaren.

Wat u zelf kunt doen

• Kijk op mypension.be of elk stuk van uw loopbaan bij het juiste stelsel staat.
• Let op de overgangen tussen statuten: daar ontbreekt het vaakst een periode.
• Bekijk de raming per stelsel, zodat u ziet waar het grootste deel van uw pensioen vandaan komt.
• Vergeet het aanvullend pensioen niet: dat staat in een aparte rubriek.